De Neef

 

Ik zag op Canvas TV een uitzending over de psychiatrie in België. De geschiedenis en behandelingen in het verleden stonden centraal, een indringende documentaire.

 

De Neef

Die documentaire deed mij terugdenken aan een bezoek een aantal jaren geleden aan een oud psychiatrisch ziekenhuis dat inmiddels al jaren een museum is. Mij werd door familie verzocht om hun neef te portretteren. In het immens grote gebouw is ook een kliniek gevestigd. Die is deels open, dus de bewoners kunnen gebruik maken van de prachtige tuin op de binnenplaats van het complex.

Ik heb dit portret geschoten in de recreatieruimte waar de bewoners van de kliniek met hun bezoek koffie kunnen drinken. Daar kwam ik terecht toen ik wat mensen met een kop koffie naar de binnentuin zag lopen en op de geur van koffie kom ik altijd af. Ik heb mij eerst voorgesteld aan een aantal mensen en ben bij een groep aan tafel gaan zitten. Gewoon lekker meebabbelen over koetjes en kalfjes.

Na een dik uur vroeg een mevrouw: “Komt u hier voor de bewoners?”

“Nee” was mijn antwoord, “Dat niet. Ik ben hier voor de lekkere koffie.”

“Maar u bent een Hollander.”

“Ja dat klopt, ik ben hier voor een tentoonstelling over Belgische fotografen in het museum. Ik ben een beetje verdwaald, kwam hier binnen terecht, maar ik vind het wel aangenaam zo aan tafel.”

“Bent u ook fotograaf dan?”

“Nou ja, ik fotografeer, maar niet zo goed als die Belgische hoor die hier exposeren.”

“Nee dat kon ook niet.”

Ze zei dat ze heel blij zou zijn met een foto van haar neef. “Ik heb niets van hem, hij zit hier al jaren. Ik kom iedere zondag, daar zit hij.”

 

Wij zijn ons eigen baas

Ik keek naar de hoek van de tafel. Tussen wat andere bewoners van de kliniek zat een man wat in ineengedoken.

“Nou ik heb een camera bij mij en wil dat wel voor u doen, als ik hier mag fotograferen.”

“Hier mag alles meneer, wij zijn ons eigen baas.”

Even heb ik nog getwijfeld, kan ik dat…, riekt dat niet naar effectbejag als ik hier zelf iets mee wil. Dat heb ik maar op tafel gegooid. Er kwam een soort van verbazing en in een goed verstaanbaar Vlaams werd mij verteld dat ze heel blij zou wezen met een foto van haar neef.

“Oké ik zal de foto maken en stuur die u toe” – een kleindochter had een computer en het kon dus per mail.

 

Je mag ze gebruiken hoor jongen, als jij dat graag wil

Wat ik niet verwachtte, was dat het maken van de foto een kettingreactie op gang bracht. Want bijna iedereen die aanwezig was in de recreatieruimte wilde ook hun dierbare op de plaat hebben. Zeker als het niets kostte… en dat van een Hollander, haha! Ik heb mondeling goede afspraken gemaakt, mijn kaartje afgegeven en ging huiswaarts met een indrukwekkende serie portretten. Dat zoiets zomaar op je pad komt.

“Je mag ze gebruiken hoor jongen als jij dat graag wil. Het is een mooie mens die neef van mij van binnen en buiten, altijd al geweest.” De foto’s zijn later verstuurd en ik heb mooie bedankjes gekregen van menigeen. De foto van de neef was door de kleindochter meteen naar de Hema gebracht, vertelde ze, en haar oma was er heel blij mee.

 

Eentje twijfelde van “ken ik jou?”

Een dik jaar later was ik met mijn vriendin Lieve in hetzelfde museum. Nieuwsgierig als ik ben, liep ik meteen de recreatiezaal in. Een aantal mensen herkende ik. Sommigen zou ik nu niet meer hebben gefotografeerd, in ieder geval niet gebruiken voor mijn album. Van de vrolijkheid aan tafel toen op die middag, was nu niet veel meer terug te vinden. Dat zijn toch momenten die je koestert, wellicht zal ik dat nooit meer op die manier meemaken. Twee bewoners keken op, eentje twijfelde van “ken ik jou?”. De andere man wees naar mij, deed net of hij een camera in zijn handen had en door de zoeker keek. Met een glimlach wees hij naar mij. Ik ben verder het museum ingegaan. Er hing weer prachtige fotografie. Een herinnering die mij nooit zal verlaten.

 

Het is er gewoon op een moment

Tijdens het kijken naar de documentaire kwam dit allemaal weer boven. Mijn gevoel zegt me dat het mooi is en dat ik toen een aantal mensen heel gelukkig heb gemaakt met een plaat van hun dierbaren. Zo gaan die dingen. In de 35 jaar dat ik mensen fotografeer in de sociaal-documentaire sfeer, komen veel dingen op mijn pad die ik niet eens bewust opzoek. Het gebeurt gewoon op een gegeven moment. Totaal onverwacht dient zich altijd wel weer iets aan, waar ik me ook bevind. Frappant dat dingen zo lopen in je leven, wellicht ook iets dat je moet koesteren.